Eenmaal per jaar coördineert een wereldwijd netwerk van meer dan 12.000 organisaties een eenvoudige oefening. Vrijwilligers op zes continenten gaan naar stranden, rivieren, parken en straten, verzamelen plastic afval, sorteren het op merk en tellen wat ze vinden. De resultaten worden gepubliceerd als de Global Brand Audit door Break Free From Plastic. Deze wordt al sinds 2018 jaarlijks uitgevoerd. Gedurende die periode zijn steeds dezelfde handvol bedrijfsnamen elk jaar op de eerste plaats van de ranglijst verschenen, ruwweg op dezelfde posities, ongeacht wat de duurzaamheidspagina's in de jaarverslagen van die bedrijven zeggen.

Dit is een begrijpelijke uitleg over wat de inventarisatie inhoudt, wie deze vaak domineert, waarom de ranglijst zo consistent is en wat een klein onafhankelijk hervulbaar merk er als buitenstaander eerlijk van kan zeggen.

Wat Break Free From Plastic eigenlijk is

Break Free From Plastic is een wereldwijde beweging die in 2016 is opgericht. Het omvat ongeveer 12.000 organisaties in meer dan 100 landen, variërend van kleine lokale groepen die stranden schoonmaken tot bekende internationale milieu-ngo's. Het werk van de beweging omvat beleidsbeïnvloeding, wetenschappelijk onderzoek, gemeenschapsorganisatie en burgerwetenschap.

De Global Brand Audit is de bekendste publicatie van de beweging. Het is een burgerwetenschapsproject en geen zelfrapportage door bedrijven. Vrijwilligers voeren in hun eigen landen georganiseerde afvalverzamelingen uit, registreren elk stuk plastic met een merk volgens een gedeelde methodologie en de geaggregeerde resultaten worden elke herfst gepubliceerd. De methodologie is door academische partners beoordeeld en door de jaren heen verfijnd, maar de fundamentele vraag die ermee wordt beantwoord is heel eenvoudig: wiens plastic komt er eigenlijk in het milieu terecht?

De consistente top van de ranglijst

Elke gepubliceerde editie van de inventarisatie is gedomineerd door ruwweg dezelfde kleine groep bedrijven. De exacte rangschikking verschuift van jaar tot jaar, maar de top vijf is in een of ander verband steeds geweest:

• The Coca-Cola Company — #1 of in de top drie in elke gepubliceerde inventarisatie sinds 2018. Coca-Cola is doorgaans verantwoordelijk voor een groter aandeel van het verzamelde merkafval dan de volgende twee bedrijven samen.
• PepsiCo — consequent in de top drie of top vijf.
• Nestlé — consequent in de top drie of top vijf, met een portfolio dat varieert van flessenwater tot snoep en voedselverpakkingen.
• Unilever — consequent in de top tien, waarbij zowel de persoonlijke verzorging als de voedsel-/huishoudelijke portfolio's bijdragen.
• Procter & Gamble — consequent in de top tien, voornamelijk door merken voor persoonlijke verzorging en huishoudelijke schoonmaakmiddelen.

De rest van de top tien in de meeste edities omvatte Mondelēz, Mars, Colgate-Palmolive, Philip Morris en verschillende regionale spelers, afhankelijk van de geografische dekking van de inventarisatie in een bepaald jaar.

Wat opvalt aan de ranglijst is hoe weinig deze verandert. De inventarisatie van 2019, de inventarisatie van 2020, de inventarisatie van 2021 en elke volgende editie hebben ruwweg dezelfde namen op ruwweg dezelfde posities laten zien. Dit is ondanks dat elk van deze bedrijven opeenvolgende meerjarige duurzaamheidsbeloften publiceert, vrijwillige initiatieven in de industrie financiert en jaarlijks over de voortgang rapporteert.

Waarom de lijst zo consistent is

Er zijn drie overlappende redenen waarom de ranglijst van de inventarisatie nauwelijks verandert.

Milieupresentie is een vertraagde indicator van productie. Het plastic dat in 2026 op een strand wordt verzameld, is gemiddeld jaren eerder geproduceerd. Elke verandering in productiepraktijken van vandaag komt pas langzaam naar voren in de inventarisatie, gedurende de jaren die nodig zijn voordat dat plastic in het milieu terechtkomt.

De productie van eenmalige verpakkingen blijft stijgen. Coca-Cola, PepsiCo, Nestlé en de anderen hebben gedurende de periode dat de inventarisatie wordt uitgevoerd allemaal hun totale aantal eenheden laten groeien. Zelfs waar het gerecyclede gehalte per fles is toegenomen, is het absolute aantal geproduceerde flessen sneller gestegen. Dat betekent meer plastic in omloop, dat uiteindelijk in het milieu terechtkomt.

Duurzaamheidsbeloften hebben doelen als doelwit die het verzamelde afval niet rechtstreeks verminderen. De meeste bedrijfsbeloften over plastic draaien om gerecycled gehalte, recyclebaarheid of langetermijndoelen voor het verzamelen van recyclebare materialen. Geen van deze vermindert rechtstreeks het aantal eenmalige eenheden dat via informele afvalstromen in het milieu terechtkomt, die door de inventarisatie worden vastgelegd. Gerecyclede flessen fragmenteren nog steeds. Recyclebare flessen worden nog steeds als zwerfafval gedumpt.

Dit is geen verhaal over individueel slechte mensen bij die bedrijven. Duurzaamheidsteams van bedrijven werken in de meeste gevallen hard aan echt moeilijke problemen. Het structurele probleem is dat de inventarisatie de aanwezigheid van eenheden in het milieu meet, en bedrijfsbeloften doorgaans niet gericht zijn op het verminderen van het aantal eenheden. Twee verschillende vragen, twee verschillende scoreborden.

Hoe de Britse persoonlijke verzorging in dit plaatje past

De categorie persoonlijke verzorging is niet de grootste bijdrager aan de top van de ranglijst van de inventarisatie — verpakkingsmateriaal voor dranken (flessen, blikjes, wikkelingen) is verantwoordelijk voor een groter aandeel qua volume. Maar het is wel aanzienlijk aanwezig, en het is de categorie die het meest relevant is voor waar Lifelong voor bestaat: verandering.

De aanwezigheid van Unilever in de top tien wordt deels gedreven door verpakkingen voor huishoudelijke en persoonlijke verzorging: Dove, Persil, Domestos, Wild deodorant (overgenomen in 2023), Dollar Shave Club en een breed assortiment shampoo-, lichaamsreiniger- en cosmetische merken. De aanwezigheid van Procter & Gamble wordt deels gedreven door Head & Shoulders, Pantene, Old Spice, Secret, Gillette, Native (overgenomen in 2017) en huishoudelijke schoonmaakmerken. Beide bedrijven hanteren het klassieke patroon — een klein submerk in navulformaat wordt overgenomen om in een portfolio te passen dat nog steeds overweldigend wordt aangedreven door eenmalige eenheden.

In het VK specifiek wordt de situatie verergerd door het lage werkelijke recyclepercentage van verpakkingen voor persoonlijke verzorging en cosmetica — volgens WRAP en academische studies doorgaans laag in de eerste cijfers — wat betekent dat het overgrote deel van wat deze merken naar Britse huishoudens stuurt, uiteindelijk bijdraagt aan hetzelfde verhaal van plastic in het milieu dat de inventarisatie telt.

Wat de inventarisatie niet meet

Het is de moeite waard om eerlijk te zijn over de grenzen van het scorebord. De Global Brand Audit meet merkplastic dat is verzameld tijdens schoonmaakacties in deelnemende landen. Dat betekent:

• Het telt plastic dat al is gefragmenteerd tot microplastic (te klein om op merk te identificeren) te weinig mee.
• Het telt plastic op stortplaatsen te weinig mee (niet toegankelijk voor burgeropruimacties).
• Het telt plastic in de diepe oceaan te weinig mee (fysiek ontoegankelijk).
• Het telt categorieën zonder merk te weinig mee — visuitrusting, bandenslijtage, textielvezels — hoewel dit belangrijke bronnen zijn van het algehele probleem van plasticvervuiling.
• De dekking is in sommige regio's sterker dan in andere, afhankelijk van de dichtheid van het vrijwilligersnetwerk.

Niets van dat ondermijnt de kernbevinding van de inventarisatie. Als iets, betekent het dat de werkelijke milieuvoetafdruk van de top tien vervuilers erger is dan de inventarisatie laat zien — omdat de categorieën die te weinig worden geteld (gefragmenteerd plastic, stortplaatsen, diepe oceaan) allemaal over decennia heen teruggaan naar dezelfde bedrijfsmatige productie.

Een opmerking van de oprichter over wat een klein merk hier eerlijk over kan zeggen

Ik heb de afgelopen vijf jaar Lifelong Deo opgebouwd. De enige reden dat het merk bestaat, is om de hoeveelheid eenmalig plastic die elk jaar in het schap met persoonlijke verzorgingsproducten terechtkomt, te verlagen. Op de schaal van de bovenstaande bevindingen van de inventarisatie lost een klein onafhankelijk merk het bedrijfsmatige plasticvervuilingsprobleem niet op. Alleen Coca-Cola is in één jaar tijd verantwoordelijk voor meer verzameld plastic dan de totale output van alle kleine onafhankelijke hervulbare persoonlijke verzorgingsmerken samen.

Wat een klein merk eerlijk gezegd kan doen, zijn drie dingen. Eén, bewijzen dat het alternatief op productniveau werkt, zodat het niet langer theoretisch is. Twee, het blijven maken tegen een prijs waardoor echte mensen het daadwerkelijk kunnen kopen, niet alleen als een boetiekje gebaar. Drie, lang genoeg onafhankelijk blijven zodat de boodschap over navullen niet stilletjes wordt herschreven door een overnemende moedermaatschappij wiens winstmodel de andere kant op gaat.

Het navulformaat is het concrete antwoord. De applicator blijft jarenlang op je plank staan en wordt alleen vervangen als hij fysiek kapotgaat, in welk geval we hem gratis vervangen. Alleen de plantaardige actieve navulling wordt vervangen, en de navullingsverpakking is een volledig composteerbaar zakje in plaats van een plastic tube. Elke verkochte navulling is een plastic tube die nooit geproduceerd, vervoerd, verkocht of uiteindelijk gefragmenteerd tot microplastic hoefde te worden.

Lifelong Luxe is onze geanodiseerde aluminium applicator, ontworpen om een leven lang mee te gaan en ondersteund door een vervangingsgarantie zonder vragen.

Lifelong Vibes is de betaalbare versie gemaakt van gerecycled plastic dat uit de oceaan wordt gered, in samenwerking met TIDE. Beide gebruiken dezelfde plantaardige navullingen, die aankomen in een volledig composteerbaar zakje. Kleine aantallen op de schaal van de top tien inventarisatie. Maar elke ene van die navullingen is een plastic eenheid die de inventarisatie over twintig jaar niet meer hoeft te tellen.

Wat de ranglijst daadwerkelijk laat verschuiven

Gezien hoe consistent de top van de inventarisatie al acht jaar lang is geweest, is de eerlijke vraag wat het daadwerkelijk zou laten verschuiven. Drie dingen doen dat werk op grote schaal:

Beleid dat de productie beperkt, niet alleen de recycling verbetert. De onderhandelingen over het VN-Plasticverdrag zijn het meest geloofwaardige internationale middel. Lobbywerk van de industrie heeft de vooruitgang op productiebeperkingen in het bijzonder vertraagd. Waar ze worden geïmplementeerd, veranderen uitgebreide producentverantwoordelijkheidsschema's op nationaal niveau ook de berekening aanzienlijk.

Een verschuiving in formaat, niet alleen in materiaal. Gerecycled gehalte in een eenmalige fles is beter dan nieuw materiaal in een eenmalige fles. Hervulbare formaten zijn nog beter, omdat ze eenheden volledig uit het systeem halen. De multinationale giganten zullen deze verschuiving waarschijnlijk niet leiden, omdat het direct het volume van eenheden vermindert. Onafhankelijke merken en concepten voor navulstations zijn de plekken waar de verschuiving in formaat daadwerkelijk plaatsvindt.

Consumentenbeslissingen in de optelsom. Geen enkele shopper verandert de inventarisatie. Maar als hervulbare persoonlijke verzorging in het komende decennium verandert van een categorie van 1% naar een categorie van 10%, begint dat op te treden aan de volumekant van de bedrijfsresultaten, en de beloften volgen de cijfers.

Waar je de inventarisaties kunt lezen

De Break Free From Plastic Global Brand Audit is publiekelijk beschikbaar en gratis te lezen. Elke jaarlijkse editie bevat de gerangschikte lijst, methodologie-notities, regionale uitsplitsingen en casestudies. De beweging publiceert ook voortdurende onderzoeksrapportages, bedrijfsverantwoordelijkheidstracking en beleidsanalyses op breakfreefromplastic.org.

De ChangingMarkets Foundation publiceert aanvullende onderzoeksrapporten over greenwashing in de plastic-, mode- en persoonlijke verzorgingsindustrieën. De Ellen MacArthur Foundation publiceert jaarlijkse Global Commitment-voortgangsrapporten over de bedrijfsbeloften zelf. Het naast elkaar lezen van alle drie geeft het meest complete beeld van de kloof tussen belofte en levering in het bedrijfsverhaal over plastic.

De eerlijke samenvatting

Elk jaar produceert een burgerwetenschapsinventarisatie, uitgevoerd door 12.000 organisaties in 100 landen, dezelfde top tien lijst van bedrijfsmatige plasticvervuilers. Coca-Cola, PepsiCo, Nestlé, Unilever, P&G, Mars en een handvol andere verschijnen jaar na jaar op dezelfde top posities, ondanks dat elk ervan gedurende dezelfde periode opeenvolgende duurzaamheidsbeloften publiceert. De ranglijst is consistent omdat deze de aanwezigheid van eenheden in het milieu meet, en bedrijfsbeloften doorgaans niet gericht zijn op het verminderen van eenheden.

Dit op grote schaal oplossen vereist beleid dat de productie beperkt, een verschuiving naar hervulbare formaten en een optelsom van consumentenbeweging. Een klein onafhankelijk merk verandert de ranglijst niet alleen. Wat het kan doen is bewijzen dat het navulformaat werkt, het blijven maken en lang genoeg onafhankelijk blijven zodat de boodschap niet stilletjes wordt herschreven. Dat is de zaak die Lifelong al vijf jaar opbouwt, en de zaak die het zal blijven opbouwen zolang het maar duurt.

Verder lezen

• Wat de grote schoonheidsindustrie voor 2025 beloofde — en wat ze daadwerkelijk leverde — het artikel over de beloften van grote bedrijven binnen deze pijler.
• Wild Deodorant Verkocht Aan Unilever: Wat Dit Echt Betekent Voor Duurzame Consumenten — het specifieke verhaal over de overname van een persoonlijke verzorgingsmerk.
• Microplastics In De Oceaan In Het VK Uitgelegd: Wat Het Onderzoek Uit 2026 Daadwerkelijk Laat Zien — de huidige wetenschap over waar al dat plastic uiteindelijk terechtkomt.
• De Lifelong Deo-blog — eerlijkere gidsen over natuurlijke persoonlijke verzorging, plastic afval en onafhankelijke schoonheidsmerken.

Veelgestelde vragen

Wie staat bovenaan de audit van Break Free From Plastic?

Coca-Cola staat sinds 2018 in elke gepubliceerde editie bovenaan of in de top drie. PepsiCo en Nestlé volgen consequent in de top vijf. Unilever en Procter & Gamble verschijnen consequent in de top tien. De specifieke posities verschuiven jaar na jaar licht; de namen in de top vijf zijn uiterst stabiel geweest gedurende de achtjarige geschiedenis van de audit.

Waarom verandert de ranglijst nauwelijks ondanks duurzaamheidsbeloften?

Omdat de audit meet hoeveel eenheden in het milieu aanwezig zijn, en bedrijfsduurzaamheidsbeloften doorgaans gericht zijn op gerecycled materiaal, recyclebaarheid of langetermijndoelen voor inzameling — geen van deze zaken vermindert direct het aantal eenmalige verpakkingen dat in informele afvalstromen terechtkomt. Bovendien is de aanwezigheid in het milieu een vertraagde indicator van productie, en de productie is blijven stijgen.

Is verpakking voor persoonlijke verzorging een groot onderdeel van de audit?

Drankverpakkingen maken een groter deel uit van de volumetelling van de top van de audit dan persoonlijke verzorging. Persoonlijke verzorging is echter wel aanzienlijk aanwezig, vooral via Unilever, P&G en hun dochtermerken. In het VK betekenen de lage daadwerkelijke recyclingpercentages voor cosmeticaverpakkingen (in de lage eencijferige percentages) dat persoonlijke verzorging een groeiend probleem binnen de categorie is.

Wat wordt er niet vastgelegd in de audit?

Plastic dat al is uiteengevallen in microplastics (te klein om aan een merk te koppelen), plastic op stortplaatsen (niet toegankelijk voor burgeropruimacties), plastic in de diepe oceaan en onverpakte categorieën zoals visuitrusting, bandenslijtage en textielvezels. Dit zijn allemaal aanzienlijke bronnen van algehele plasticvervuiling en worden niet weerspiegeld in de ranglijst van de audit.

Wat verandert de ranglijst daadwerkelijk?

Beleid dat de productie beperkt (in plaats van alleen recycling te verbeteren), een verschuiving in verpakkingsvorm naar navulbare systemen (in plaats van alleen materialen te veranderen) en een geaggregeerde beweging van consumenten naar categorieën met een navulbare verpakkingsvorm. Het is onwaarschijnlijk dat de grote multinationals deze verschuiving in verpakkingsvorm zullen leiden, omdat dit hun eenheidsvolume vermindert. Onafhankelijke navulmerken en concepten voor navulstations zijn de plekken waar deze verschuiving daadwerkelijk plaatsvindt.

Hoe past Lifelong in het plaatje van de audit?

Lifelong is veel te klein om in de audit te verschijnen, in welke richting dan ook. Wat Lifelong wel kan, is bewijzen dat het navulbare formaat op productniveau werkt, het alternatief aanbieden tegen een prijs die gewone mensen kunnen betalen en lang genoeg onafhankelijk blijven zodat de boodschap van navullen niet wordt herschreven door een overnemende moedermaatschappij. Elke Lifelong-navulling is een plastic tube voor eenmalig gebruik die de audit over twintig jaar niet meer hoeft te tellen.