In april 2019 spoelde een jonge, zwangere potvis dood aan een strand bij Porto Cervo op Sardinië. Marienbiologen van de Universiteit van Padua openden haar maag en vonden 22 kilo plastic: een geribbelde buis, boodschappentassen, verward visdraad en zelfs een wasmiddelverpakking waarvan de barcode nog leesbaar was. Ze had waarschijnlijk al weken niet meer goed kunnen eten. Haar ongeboren kalf stierf met haar mee.

Hoe doodt plastic mariene dieren?

Haar dood was geen incidentele tragedie. Zo doodt plastic mariene dieren: door inslikken, wat verstoppingen en uithongering veroorzaakt; door verstrengeling in netten en afval, wat leidt tot verdrinking of verwondingen; door ziekten die zich via koraalriffen verspreiden bij contact met plastic; en door giftige stoffen die uit plastic lekken en hormonen en voortplanting verstoren — van plankton tot walvissen.

Dat is het mechanisme in het klein. Op grotere schaal wordt het beeld nog grimmiger. Een studie uit 2015 in de Proceedings of the National Academy of Sciences schatte dat 90% van de levende zeevogels vandaag al plastic heeft gegeten en voorspelde dat 99% van de zeevogelsoorten dit tegen 2050 zal doen als de huidige trends zich voortzetten. Zeeschildpadden verwarren drijvende zakjes met kwallen. Filteretende dieren slikken fragmenten in die te klein zijn om te zien. Niets hiervan is abstract — het gebeurt nu bij specifieke dieren, op specifieke stranden.

Inslippen: uithongering met een volle maag

Zeeschildpadden zijn bijzonder kwetsbaar omdat drijvende plastic zakjes opvallend veel lijken op kwallen, hun belangrijkste prooi. Eenmaal ingeslikt, kan een zakje de darmen volledig blokkeren. Ook kuikens van zeevogels worden getroffen: ouders braken onbedoeld plasticfragmenten in de monden van hun kuikens, omdat ze ze verwarren met inktvis of visharen die ze aan het oppervlak hebben opgepakt. In beide gevallen is het resultaat wat biologen valse verzadiging noemen — de maag voelt vol, waardoor het dier stopt met eten en kan verhongeren met een maag vol plastic in plaats van voedsel.

• 90% van de levende zeevogels vandaag heeft plastic ingeslikt; onderzoekers voorspellen dat dit tegen 2050 bij 99% van de soorten het geval zal zijn (Wilcox et al., PNAS, 2015).
• Een zwangere potvis die in 2019 dood bij Sardinië werd gevonden, had 22 kg plastic in haar maag, waaronder zakjes, buizen en visdraad (autopsie door de Universiteit van Padua, gerapporteerd via MercoPress en WWF).
• Henderson Island, een onbewoond Atol in de Stille Oceaan, had naar schatting 38 miljoen stukjes plastic op zijn stranden — de hoogste dichtheid aan plasticafval die ooit op een kustlijn is vastgesteld (Lavers & Bond, PNAS, 2017; Natural History Museum).
• Koraalriffen die in direct contact staan met plasticafval hebben een veel grotere kans om ziekten te ontwikkelen, waarbij de kans stijgt van ongeveer 4% naar 89% (Lamb et al., Science, 2018).

Verstrengeling: spookmateriaal dat blijft doden

Verworpen en verloren visuitrusting — netten, lijnen, vallen — wordt vaak spookmateriaal genoemd, omdat het nog lang blijft vissen nadat iemand er niet meer voor zorgt. Een zeeleeuw of dolfijn die in een drijvend net zwemt, kan binnen enkele minuten verdrinken als hij niet bij het oppervlak kan komen om adem te halen. Langzamere verstrengelingen zijn minstens zo meedogen: een lus draad of een zespackring kan zich rond een vinnige of hals verstevigen naarmate een dier groeit, waardoor het over maanden in het vlees snijdt en soms leidt tot amputatie of dodelijke infecties. In tegenstelling tot een zakje of flesje stopt een verloren net niet met werken — het blijft jarenlang nieuwe slachtoffers vangen voordat het uiteindelijk uit elkaar valt.

Microplastics en de voedselketen: wat we echt weten

Grotere plastic voorwerpen breken uiteindelijk af tot microplastics — fragmenten kleiner dan 5 mm — die filteretende dieren zoals mosselen, oesters en sommige walvissen onvermijdelijk met hun voedsel binnenkrijgen. Deze deeltjes bewegen zich via de voedselketen omhoog in een proces dat wetenschappers bioaccumulatie noemen, waarbij roofdieren uiteindelijk hogere concentraties in zich dragen dan hun prooi. We hebben eerder geschreven over hoe microplastics zich in de oceaan verplaatsen, en het eerlijke antwoord over de menselijke gezondheid is: we weten het nog niet volledig. Microplastics zijn in menselijk bloed, longen en placentaweefsel gedetecteerd, en laboratoriumonderzoeken koppelen blootstelling aan ontstekingen en oxidatieve stress. Maar onderzoekers zijn nog steeds aan het uitzoeken wat realistische blootstellingsniveaus betekenen voor de gezondheid op lange termijn — dit is echt nog onduidelijke wetenschap, geen opgelost dossier.

Koraalriffen: wanneer plastic ziekte brengt

Koraalriffen worden bedreigd door een subtielere factor. Een studie uit 2018 in Science onderzocht meer dan 124.000 koralen op 159 riffen in de Aziatisch-Pacifische regio en ontdekte dat de kans op ziekte stijgt van ongeveer 4% naar 89% — een toename van ongeveer twintig keer — wanneer een koraal in fysiek contact staat met plasticafval (Lamb et al., Science, 2018). Plastic blokkeert licht, onthoudt het koraal zuurstof en geeft ziekteverwekkers een houvast dat ze anders niet zouden krijgen. Structureel complexe riffen, het type dat de meeste vishoeken biedt, bleken het zwaarst getroffen te worden.

Chemische uitloging: de giftige stoffen die overal zichtbaar zijn

Plastic is niet inert zodra het in het water terechtkomt. Productieadditieven — brandvertragers, weekmakers, kleurstoffen — kunnen na verloop van tijd uitlogen, en plasticfragmenten werken ook als sponsen voor andere vervuiling die al in zeewater aanwezig is, zoals pesticidenresten en zware metalen. Wanneer een dier dat fragment opeet, neemt het zowel het plastic als alles wat het heeft opgenomen binnen. Hormoonverstorende chemicaliën van dit type zijn in verband gebracht met voortplantings- en ontwikkelingsproblemen bij vissen en schelpdieren, wat een chemische last bovenop de fysieke last legt.

Wat je echt kunt doen

Niets hiervan wordt opgelost door schuldgevoel, en geen enkel huishouden is verantwoordelijk voor 1.680 ton uitgestorven plastic korrels zoals bij de ramp met de X-Press Pearl voor de kust van Sri Lanka in 2021. Maar alledaagse keuzes, vermenigvuldig over miljoenen huishoudens, tellen wel op.

• Kies waar mogelijk voor navulbare of herbruikbare verpakkingen in plaats van eenmalig plastic — de grootste hefboom die de meeste huishoudens hebben.
• Was synthetische stoffen minder vaak, of gebruik een microfiberviltzak, aangezien wassen een belangrijke bron is van de microvezels die in rivieren en oceanen terechtkomen.
• Laat nooit ballonnen buiten los, en doe visdraad en netten op de juiste manier af, in plaats van ze op stranden of in prullenbakken achter te laten waar ze kunnen wegwaaien.
• Steun een strandopruiming of een geverifieerd programma voor het opruimen van oceaanplastic — de meeste plastic die al in de oceaan zit, zal nooit in een recyclingbak terechtkomen.

Bij Lifelong is dit het probleem waar ons product voor bestaat. Elke Lifelong Vibes-applicator gebruikt gerecycled plastic dat uit de oceaan wordt gered, verkregen via ons partnerschap met TIDE, en voor elke verkochte applicator financieren we de verwijdering van 1 kg oceaanplastic via ons partnerschap met Seven Clean Seas. Het is een kleine bijdrage, geen oplossing — navulbare systemen helpen vooral door te verminderen hoeveel nieuw plastic wordt gemaakt en verscheept, waar we in waarom navulbaar beter is dan recyclebaar over hebben geschreven. Bekijk het volledige assortiment bij Lifelong. De dieren in dit artikel hebben geen enkele van deze dingen gekozen. De keuzes die er nu toe doen, zijn van ons.

Veelgestelde vragen

Hoe doodt plastic mariene dieren?

Vooral door inslikken, wat verstoppingen en uithongering veroorzaakt, en verstrengeling in netten en afval, wat leidt tot verdrinking, verwondingen of amputatie. Contact met plastic verspreidt ook ziekten op koraalriffen, en uitgelogde chemicaliën verstoren hormonen en voortplanting bij vissen en schelpdieren.

Hoeveel mariene dieren sterven er door plasticvervuiling?

Er is geen enkel betrouwbaar wereldwijd cijfer, en ronde getallen hier zijn meestal een alarmsignaal. Wat goed gedocumenteerd is, is dat de meeste zeevogel-, schildpad- en mariene zoogdiersoorten bewijs van inslikken of verstrengeling vertonen, en onderzoekers verwachten dat het aantal getroffen zeevogels zal blijven stijgen richting 2050.

Kunnen microplastics in de oceaan de menselijke gezondheid beïnvloeden?

De wetenschap is nog in ontwikkeling. Microplastics zijn in menselijk bloed, longen en placentaweefsel gevonden, en laboratoriumonderzoeken koppelen blootstelling aan ontstekingen, maar onderzoekers hebben nog niet vastgesteld wat realistische blootstellingsniveaus betekenen voor de gezondheid op lange termijn. Het is een actief, onduidelijk onderzoeksgebied in plaats van een opgelost dossier.

Wat is spookvisuitrusting?

Spookvisuitrusting is visuitrusting — netten, lijnen, vallen — die op zee is verloren of achtergelaten, maar nog lang na het achterlaten mariene dieren blijft vangen en doden. Het is een van de meest hardnekkige vormen van verstrengelingsrisico omdat het niet stopt met functioneren zodra het is achtergelaten.

Oorzaakt plasticvervuiling echt koraalziekte?

Ja. Een studie uit 2018 gepubliceerd in Science ontdekte dat koraal in direct contact met plasticafval veel meer kans had om ziekte te ontwikkelen, waarbij de kans steeg van ongeveer 4% naar 89%. Plastic blokkeert licht en zuurstof en geeft ziekteverwekkers een makkelijkere route naar het koraalweefsel.